دانلود مقاله فلسفه و آداب حج از دیدگاه قرآن و سنت

مقدمه:

 

 

 

 

 

         

حج ، وادی سیر و سلوک عرفانی و طور سینای عارفان ربانی است .

حج ، ضیافت خانه قدسی حضرت رحمان و گلشن با صفای کمال و تعالی انسان است

حج ، نشانه عبودیت مطلق و مظهری از فرشته سیرتی انسان است .

حج ، دریای ژرفی است از عارفان و عرفان ، معنویت ، تقدس ، روحانیت و ایمان   

رشید الد ین میبدی می گوید : حج عوام نوعی است وحج خواص نوعی دیگر . حج عوام قصد کوی دوست است وحج خواص ، قصد روی دوست ، آن رفتن به سرای دوست و این رفتن برای دوست ، عوام به نفس رفتند ودر و دیوار دیدند خواص به جان رفتند ، گفتار و دیدار یافتند .

او که به هوای نفس رود ، رنج یابد و بار کشد ، تا گرد کعبه برآید و این که با جان رود ، بیارآمد و بیاساید و کعبه خود گرد سرایش برآید .

عاشق و عارف کامل آیت الله حسن زاده آملی می فرماید :

خواندمارا جانب سلطان عشق

 

 

   

 

 

 

وقت آن شدتاشوی مهمان عشق

 

 

                  

 

 

 

   

               

             

اسلام دارای مبانی و ارکانی است که برآنها بنا شده و بدانها قوام گرفته و بدون آنها فرو می ریزد . یکی از این  ارکان حج است .

امام باقر ( علیه السلام ) می فرماید:« بُنِیَ الّاِسّلامُ عَلیَ خَمّسَه ِ اَشّیاءٍ : عَلَی الصَلوه وَ الزَکاه ِ وَ الصَوّمِ وَ الحَجِ وَ الّوِلایَه ِ »[1]

اسلام بر پنج بنیان نهاده شده است : نماز ؛ روزه ؛ زکات ؛ حج وولایت  .

بنابراین کسی که عمدا"حج نگذارد ، رکنی از ارکان دین الهی خویش را نابود کرده است. از همین رو خداوند درباره ترک عمدی حج به کفر تعبیر فرموده است.«و من کفر فان الله غنی عن العالمین.»[2]

حج از آن جهت که جزو مبانی و ارکان اسلام است تجلیگاه دو اصل کلیت و دوام است بلکه مظاهر این دو اصل زوال ناپذیری ؛ همگانی بودن و همیشگی بودن را گوشزد می نماید. لذا با توجه به این همه فضیلت و اهمیت این رکن اساسی اسلام به بررسی و تحقیق و تفحص و تفسیر آن درکلام الهی و سنت معصومین علیهم السلام پرداخته تا گوشه هایی از ابعاد گوناگون حج را در حد استطاعت نظاره گر باشیم .

در این پژوهش به طور بسیار مفصل به فلسفه وجوب حج و بخصوص ابعاد مختلف آن از دیدگاه های کاملاً متفاوت با پژوهشهای دیگر پرداخته شده اکثر نویسندگان در این زمینه فقط در ابعاد خاصی و یا چند بعد محدود به بررسی فوایدو ابعاد آن پرداخته اند اما در این تحقیق شما می توانید از دیدگاهها و ابعاد کاملاً جدید و از منظرهای متفاوت و متنوع و جمع شده و مرتب شده در یک جا بهره ببرید و سپس به فلسفه آداب ومناسک حج بر اساس ترتیب وجوب پرداخته و از آیات و روایات به تناسب و با نظم ویژه استفاده شده که خواننده را از سردرگمی که در بعضی از منابع در این زمینه وجود دارد رهایی می بخشد و مجموعه منسجم و یک دست در اختیار او می گذارد .

                                                                             

                                                                    و من الله التوفیق

 

بخش اول

وجوب حج

 

 

فصل1) اهمیت جایکاه تحقیق حاضر

فصل2) اولین مرکز جهانی برای عبادت

فصل3) وجوب حج

 

فصل اول

 اهمیت جایگاه تحقیق حاضر

الف) تعریف و تبیین موضوع :

تعریف حج : در لغت به معنی ، قصد نمودن به جهت حرکت به سوی مکانی یا شخصی ، آهنگ جایی نمودن، مکرر به جایی آمدن.[3]

در روایات اسلامی حج را " پیروزی وکامیابی " معنی کرده اند ، زیرا حج گذار با تحمل رنج و زحمات بر نفس خود و شیطان پیروز می گردد . حج به معنای " اَفْلَحَ " یعنی رستگار شده نیز آمده " و یقال حج فلان ای افلح"[4]

خداوند می فرماید : " ففرّوا الی الله إنّی لکم منه نذیر مبین"[5]  یعنی ازگناهان به سوی خدا بگریزید .

در تفسیر فرماید به سوی خدا حج گذارید تا گناهانتان بخشیده شود.[6]

کلمه حج را با دو گونه حرکت خوانده اند : الحج لغه و قیل الحج بالفتح الاسم و بالکسرمصدر[7]

مردم حجاز آن رابه فتح و اهل نجد به کسر می خوانند[8] و هر دو به معنی قصد زیارت کردن یا انجام دادن مراسم مخصوص می باشد و در اصطلاح شامل قصد خانه خدا کردن و انجام اعمال و مناسکی است که دستور آن در شرع مقدس اسلام آمده است . حج یک حرکت است ، یک قصد و تصمیم گیری است و یکی از مترقی ترین ابعاد اعتقادی دین مبین اسلام است ، حج یک دوره کامل اسلام شناسی است ، حج آدمی را به خدا نزدیکتر می کند ، مکتب توحید را به او می شناساند و رسالت بزرگ اسلام را بیشتر توصیه می کند .

هدف از اعمال و مناسک حج همان قرب و منزلت الهی و رشد و ارتقاء انسان به کمالات معنویه و رسیدن به لقاء محبوب و غرق شدن در دریای عشق وعرفان الهی و غرق و محو شدن در بحر بیکران عبادت معبود و اله یکتا و بی همتاست و هر کدام از اعمال حج به نوعی انسان را در این را مدد و یاری می نماید .

حج یک سلسله دستور و مراسم و مناسکی دارد که پی بردن به راز و رمزش بسیار سخت است ، معنای طواف و سعی و هروله وقوف عرفات و مشعر کردن در منی و سر تراشیدن و قربانی و … بسیار پیچیده و راز و رمزی شگرف در آنها نهفته می باشد و حاجی باید به همه این اسرار واقف باشد و به فلسفه وجودی این عبادت بزرگ بیندیشد تا به اهداف آن و حج مقبول دست یابد و چه منبعی بهتر و برتر از کلام خدای کریم و فرمایشات معصومین علیهم السلام که ما را در ایصال هر چه سریعتر به فیض اکمل و درک هر چه بیشتر و خط وافرتراز طواف کعبه مقصود و در اتصال به محبوب یاری خواهد رساند ؟ !

ب (اهداف تحقیق :

آشنایی با حج به عنوان یکی از واجبات و فروع دین مبین اسلام که با فراهم آمدن شرایط ، ایجاب آن مسلم و فوری است .

الف : آشنایی با شرایط وجوب حج .

ب : مقدمات قبل از تشرف به حج .

ج : آشنایی و آموزش و تبیین مناسک و اعمال حج .

د : آشنایی با معارف و معنویات بلند مناسک و اعمال حج و غور و تفحص در آیات و روایات کلام بزرگان برای رسیدن به این مهمات .

پ) ضرورتهای تحقیق :

< >چون حج از اعمال عبادی و از فروع دین و در موارد و شرایطی از واجبات است لذا ضروری است هر مسلمان با آن آشنایی کامل داشته و به احکام و اسرار آن واقف باشد . پس از حصول شرایط تشرف ( انشاءالله ) ، برای بهره جستن هر چه بهتر و بیشتر و کاملتر باید هر چه در توان داریم در آمادگی علمی و معنوی درباره این عبادت عظمی و این سفر ملکوتی بکوشیم تا به کمک خداوند و تلاش شایان بادست پر و حج مقبول به اوطان خود برگردیم . ت)پیشینه موضوع :

در این زمینه تألیفات فراوانی موجود است .

< >کتب تفسیری ( تفسیر آیات مربوط به حج) الف : التبیان فی تفسیرالقرآن . ابوجعفرمحمدبن حسن طوسی .

ب : المنار . محمد رشید رضا .

ج : المیزان فی تفسیرالقرآن . علامع سید محمد حسن طباطبائی (قدس سره) .

< >کتب روایی :الف : الکافی . محمدبن یعقوب کلینی رازی .

ب : وسایل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه . شیخ حر عاملی.

ج : من لا یحضره الفقیه . شیخ صدوق .

< >کتب با سبک قرآنی - روایی : الف : کتاب حج (مجموعه مقالات .گروهی از نویسندگان).

ب : فلسفه و اسرار حج . سید محمد تقی حکیم .

ج : جلوه های حج در قرآن . خسرو تقدسی نیا .

< >سبک فقهی : اسرار حج . علی عطایی اصفهانی . < >سبک روایی : پنج رساله در حج . میرزا خلیل کمره ای . < >روایی گزارشی : قبل از حج بخوانید . علی افتخاری . < >پایان نامه ها : ترجمه و تعلیق کتاب حج از فقه القرآن . زین العابدین طالع زاده .

ث (فرضیه ها یا سؤالات اصلی و فرعی :

سؤالات کلی (اصلی):

< >پیش ازسفر حج چه مقدماتی لازم است تا نتیجه اش حجی مقبول باشد . مناسک حج و سایر اعمال آن از نظر ظاهری و باطنی چگونه است . چگونه می توان بعد از حج اهداف مدنظر را برآورده کرده و حفظ نمود . دلیل وجوب حج و مناسک و اعمال خاص آن با توجه آیات قرآن و روایات معصومین ( علیه السلام ) چیست ؟! سؤالات فرعی :

حج و مراسم آن از چه زمانی و به چه شکلی موجود بوده است ؟

 خانه کعبه چگونه و به دست چه کسی ساخته شد ؟

 فلسفه بنای کعبه چیست ؟

 آیا حرم مکه همیشه امن و امان بوده است ؟

 چرا کعبه را بیت العتیق نامیده اند ؟

 فلسفه طواف و سعی صفا و مروه و … چیست ؟

 چرا عرفات را عرفات گویند ؟

 ایام تشریق چیست ؟

علت تحریم محرمات … چه می باشد ؟

از امام باقر  علیه السلام ) پرسیدند : حج را چرا حج نامگذاری کرده اند ؟

" قالَ حَجَّ فُلانٌ أَیْ أَفْلَحَ فُلانٌ "

" فرمود : فلان کس حج کرد یعنی رستگار شد . "

 

فصل دوم

اولین مرکز جهانی برای عبادت[9]  

 

«إنّ اَوّلَ بیتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلّذی بِبکَّه َ مبارکاً وَ هدیً لِلْعالَمین فیهِ آیات‌ٌ بَیِّناتٌ مَقامٌ إبراهیمَ وَ مَنْ دَخَلَهَ کانَ آمناً وَ لله عَلَی النّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ استطاع إلیهِ سبیلاً وَ مَنْ کَفَرَ فَإنَّ اللهَ غَنیٌّ عَنِ الْعالَمینَ»[10] .

نخستین خانه ای که برای مردم بنا نهاده شده ، همان خانه ای است که در مکه قرار دارد که دارای خیر و برکت و مایه هدایت جهانیان است . در آن خانه نشانه های روشن از جمله مقام ابراهیم قرار دارد و هر کس داخل آن خانه شود ، در امان خواهد بود و آن دسته از مردم که توانایی ( بدنی ، مالی و…. ) دارند باید آهنگ و قصد رفتن به آن خانه کنند و کسی که نافرمانی کند ( حج را ترک نماید)باید بداند که خداوند از همه جهانیان بی نیاز است ( یعنی به خود ضرر رسانیده است چون نتیجه این عبادت تنها به خود مردم باز می گردد ).

یکی از مشکلاتی که یهود برای پیامبر اسلام(صلی الله علیه و اله وسلم )ایجاد کرد این بود که آن حضرت از بیت المقدس که در نزد اسحاق و ابراهیم محترم بود روی برگردانده و کعبه را قبله گاه خود قرار داده است . حال آن که بیت المقدس قدیمی تر از مکه و افضل و اعظم از آن است . این آیات در پاسخ به شبهه یاد شده یهود می فرماید : کعبه قبل از سایر معابد برای عبادت ساخته شده چون این خانه را ابراهیم ساخت و بیت المقدس را سلیمان بنا نهاد که قرنها بعد از ابراهیم ( علیه السلام) بود .

تعبیر از پایگاه کعبه به مکه که به معنای ازدحام و تراکم جمعیت است نشان می دهد که کعبه محور جهانی بوده که از